Zzp-opdracht of loondienst? Zo herken je het verschil

Een opdracht kan op papier een zzp-opdracht zijn, terwijl de samenwerking in de praktijk juist kenmerken van loondienst heeft. Daarom is niet alleen het contract belangrijk, maar vooral de manier waarop de werkzaamheden daadwerkelijk worden uitgevoerd.

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid in het kader van de Wet DBA. Hierdoor kijken opdrachtgevers kritischer naar de manier waarop zij zelfstandigen inzetten. Ook voor zzp’ers is het belangrijk om te weten of een opdracht voldoende kenmerken van zelfstandig ondernemerschap heeft of dat de samenwerking eerder wijst op een arbeidsovereenkomst.

In dit artikel lees je welke kenmerken volgens de overheid kunnen wijzen op een zelfstandige opdracht en welke kenmerken juist eerder passen bij loondienst. Ook ontdek je welke hulpmiddelen de overheid biedt om de juiste contractvorm te beoordelen.

Een opdracht of een reguliere functie?

Het gaat vaak mis wanneer een organisatie een bestaande functie als zzp-opdracht probeert in te vullen. Op papier is iemand zelfstandig, maar in de praktijk liggen de werkzaamheden, werktijden en verantwoordelijkheden grotendeels vast.

Niet de functietitel bepaalt of iemand als zzp’er kan werken, maar de manier waarop de werkzaamheden zijn georganiseerd. Een zelfstandige opdracht moet in de inrichting en uitvoering voldoende kenmerken van zelfstandig ondernemerschap hebben. Wanneer iemand onder dezelfde aansturing en voorwaarden werkt als werknemers binnen de organisatie, kan dat juist wijzen op een arbeidsovereenkomst.

Kenmerken van een zelfstandige opdracht

Een opdracht past eerder bij zelfstandig ondernemerschap wanneer:

de opdrachtnemer zelf bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd en welke werktijden daarbij passen;
het gaat om een tijdelijke opdracht of een beperkt aantal uren per week;
de opdrachtnemer geen werkzaamheden uitvoert die binnen de organisatie ook door werknemers worden verricht;
de opdrachtnemer wordt ingehuurd vanwege specifieke kennis of ervaring die niet of onvoldoende binnen de organisatie aanwezig is;
de opdrachtnemer zich vrij mag laten vervangen en dit in de praktijk ook daadwerkelijk kan doen;
de opdrachtnemer per uur of per opdracht factureert. Bij betaling per uur worden alleen de daadwerkelijk gewerkte uren betaald. Bij ziekte ontvangt de opdrachtnemer geen vergoeding;
de opdrachtnemer ondernemersrisico draagt en zelf investeert, bijvoorbeeld in materialen, apparatuur, software of opleidingen;
de opdrachtnemer zelf de kosten draagt wanneer het werk niet goed wordt uitgevoerd;
de opdrachtnemer zich naar buiten toe als ondernemer presenteert, actief nieuwe opdrachten zoekt en investeert in de eigen onderneming;
de opdrachtnemer daadwerkelijk kan onderhandelen over de opdracht, het tarief en de voorwaarden;
er vooraf een concreet resultaat is afgesproken waarop de opdrachtnemer kan worden aangesproken.

Ook het ondernemerschap van de opdrachtnemer buiten de betreffende opdracht kan meewegen. Denk aan het hebben van meerdere opdrachtgevers, het doen van acquisitie, het investeren in de eigen onderneming en het actief aanbieden van diensten.

Deze omstandigheden kunnen bijdragen aan het beeld dat iemand als ondernemer werkt. Dat betekent echter niet dat iedere opdracht automatisch als zelfstandige opdracht wordt aangemerkt. Iedere opdracht wordt afzonderlijk beoordeeld, waarbij alle feiten en omstandigheden van de samenwerking in onderlinge samenhang worden meegewogen.

Let op: dit zijn kenmerken die kunnen wijzen op zelfstandig ondernemerschap. Niet aan alle kenmerken hoeft te worden voldaan. Het ene kenmerk kan in een bepaalde situatie zwaarder wegen dan het andere. Uiteindelijk is altijd het totaalbeeld van de samenwerking bepalend.

Kenmerken die eerder op loondienst wijzen

Er kan eerder sprake zijn van een arbeidsovereenkomst wanneer:

de opdrachtgever bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd en welke werktijden gelden;
de werkzaamheden gedurende langere tijd worden verricht;
de opdrachtnemer werkzaamheden verricht die ook door werknemers binnen de organisatie worden uitgevoerd;
de werkzaamheden behoren tot de reguliere bedrijfsactiviteiten van de organisatie;
de opdrachtnemer het werk persoonlijk moet uitvoeren en zich alleen met toestemming van de opdrachtgever mag laten vervangen;
de vergoeding per uur of per maand is afgesproken en op vaste momenten wordt uitbetaald;
de vergoeding vergelijkbaar is met het salaris van werknemers die hetzelfde of vergelijkbaar werk verrichten;
de opdrachtnemer weinig commercieel risico loopt en weinig eigen investeringen doet;
de opdrachtgever de kosten draagt wanneer het werk niet goed wordt uitgevoerd;
de opdrachtnemer zich weinig of niet naar buiten toe als ondernemer presenteert en zich nauwelijks aanbiedt bij andere opdrachtgevers;
de voorwaarden grotendeels door de opdrachtgever worden bepaald en er weinig ruimte is om hierover te onderhandelen;
vooral een inspanningsverplichting geldt en geen concreet resultaat is afgesproken.

Let op: dit zijn kenmerken die kunnen wijzen op een arbeidsovereenkomst. Niet alle kenmerken hoeven aanwezig te zijn voordat sprake kan zijn van loondienst. Ook hier geldt dat de volledige samenwerking als geheel wordt beoordeeld.

Zelfstandige opdracht of loondienst: de belangrijkste verschillen

Zelfstandige opdracht	Loondienst
De opdrachtnemer bepaalt grotendeels zelf hoe het werk wordt uitgevoerd.	De opdrachtgever geeft instructies over de uitvoering van het werk.
Er is sprake van ondernemersrisico.	Er is weinig of geen ondernemersrisico.
Vervanging is meestal mogelijk.	Het werk moet doorgaans persoonlijk worden uitgevoerd.
De nadruk ligt vaker op een afgesproken resultaat	De nadruk ligt vaker op het verrichten van werkzaamheden.
De opdrachtnemer investeert in de eigen onderneming.	Materialen en middelen worden meestal door de werkgever verzorgd.
Er zijn vaak meerdere opdrachtgevers.	Er wordt meestal voor één werkgever gewerkt.
Er is ruimte om over tarief en voorwaarden te onderhandelen.	Arbeidsvoorwaarden liggen grotendeels vast.

Deze verschillen vormen geen afvinklijst. Uiteindelijk kijkt de Belastingdienst altijd naar alle omstandigheden van de samenwerking in onderlinge samenhang.

Gebruik de keuzehulp van de overheid

De overheid gebruikt verschillende vragen om te beoordelen welke contractvorm het beste past:

Wie bepaalt hoe en wanneer het werk wordt uitgevoerd?
Hoe lang duren de werkzaamheden?
Doet de opdrachtnemer hetzelfde werk als werknemers?
Zijn de werkzaamheden een structureel onderdeel van de organisatie?
Moet het werk persoonlijk worden uitgevoerd?
Hoe en wanneer wordt de vergoeding betaald?
Is de vergoeding vergelijkbaar met het salaris van werknemers?
Wie draagt het commerciële risico?
Gedraagt de opdrachtnemer zich als ondernemer?
Is sprake van een inspanningsverplichting of een concreet resultaat?

Deze vragen sluiten aan op de kenmerken die hierboven zijn beschreven. De antwoorden vormen geen afvinklijst. Alle omstandigheden van de samenwerking worden in onderlinge samenhang beoordeeld.

De overheid biedt hiervoor onder andere een online keuzehulp en de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelaties. Deze hulpmiddelen geven geen definitief juridisch oordeel, maar helpen opdrachtgevers en opdrachtnemers om samen te beoordelen welke contractvorm het beste past. Daarnaast biedt de overheid praktijkvoorbeelden en veelgestelde vragen voor verschillende sectoren, zoals de zorg, bouw en het onderwijs.

Uiteindelijk zijn opdrachtgever en opdrachtnemer samen verantwoordelijk voor het kiezen van de juiste contractvorm. Bespreek daarom niet alleen wat er op papier staat, maar vooral hoe de samenwerking in de praktijk wordt ingericht.

De opdracht moet ook in de praktijk kloppen

De kern is eenvoudig: een zelfstandige opdracht moet duidelijk anders worden ingericht dan een reguliere arbeidsrelatie.

Soms past zelfstandig ondernemerschap goed bij het werk. Soms schuift de praktijk te veel richting loondienst. In dat geval is het verstandig om de werkvorm opnieuw te beoordelen of voor een andere contractvorm te kiezen.

Een modelovereenkomst of zorgvuldig opgesteld contract kan daarbij helpen, maar biedt geen zekerheid wanneer partijen in de praktijk anders samenwerken dan op papier is afgesproken. Uiteindelijk kijkt de Belastingdienst altijd naar de feitelijke uitvoering van de samenwerking.

Twijfel over schijnzelfstandigheid?

Blijkt uit de beoordeling dat een opdracht onvoldoende kenmerken van zelfstandig ondernemerschap heeft? Dan betekent dit niet automatisch dat de samenwerking moet stoppen.

Het kan mogelijk zijn om de opdracht anders in te richten. Wanneer directe zzp-inhuur niet passend of wenselijk is, kan ook een andere arbeids- of contractvorm beter aansluiten bij de situatie.

Wanneer een opdracht niet goed past binnen zelfstandig ondernemerschap, kan een andere werkvorm soms beter aansluiten. Interlancing ondersteunt organisaties, intermediairs en professionals bij het organiseren van een passende oplossing waarbij flexibiliteit behouden blijft en contracten, werkgeverschap, verantwoordelijkheden en betalingen duidelijk zijn geregeld. Zo kunnen risico’s rondom schijnzelfstandigheid worden beperkt zonder direct afscheid te nemen van waardevolle expertise.

Op zoek naar een nieuwe opdracht?

Ben je op zoek naar een nieuwe opdracht? Op het opdrachtenplatform van Interlancing vind je actuele opdrachten uit verschillende bronnen. Zoek eenvoudig op trefwoorden, vakgebied en locatie en beheer je profiel, cv, sollicitaties, berichten en job alerts vanuit één centrale omgeving.

Start vandaag nog met Interlancing!

Contact opnemen

of bel +31 (0)88 020 4450